بررسی تخصصی تستوسترون

  • شروع کننده موضوع amir
  • تاریخ شروع

amir

Senior Member
#1
تِستوستِرون (به انگلیسی: Testosterone) از هورمونهای مهم موجود در بدن زن و مرد میباشد که اثرات آندروژنیک (جنسیتی) و آنابولیک (سازنده، رشد دهنده) دارد.

تولید تستوسترون پیش از دو ماهگی جنین در رحم مادر آغاز گشته و در تعیین نرینگی یا مادینگی آن نقش دارد. تولید این هورمون در دوره بلوغ جنسی افزایش یافته و عامل اصلی تغییرات فیزیکی این دوران بهشمار میآید. به طور متوسط بدن هر مرد ۲۰ برابر بیشتر از بدن هر زن تستوسترون تولید میکند هرچند به دلیل متابولیسم بیشتر سطح پلاسمایی این هورمون در مردان فقط هفت برابر زنان است..تستوسترون از هورمونهای استروئیدی بدن است که ساختمان اصلی سازنده آن را کلسترول تشکیل میدهد.

testosterone.jpg


ترشح تستوسترون
بیضهها

بیضهها چند هورمون جنسی مردانه از جمله تستوسترون٬ دی هیدروتستوسترون(dihydrotestosterone)، و آندروستن دیون(androstenedion) ترشح میکنند که به مجموعهٔ آنها آندروژن میگویند. تستوسترون به حدی بیشتر از هورمونهای دیگر است که میتوان آن را هورمون اصلی بیضه دانست، گرچه بخش زیادی از تستوسترون و شاید بیشتر آن در بافتهای هدف به هورمون فعال تر دی هیدروتستوسترون تبدیل میشود. تستوسترون به وسیلهٔ سلولهای میان بافتی لیدیگ(interstitial cells of Leydig) ترشح میشود که در میان بافت لابلای لولههای منی ساز قرار دارند و حدود ۲۰ درصد از وزن بیضههای بالغین را تشکیل میدهند. در دوران کودکی تقریباً هیچ سلول لیدیگی در بیضهها وجود ندارد و تقریباً هیچ مقدار تستوسترون از بیضهها ترشح نمیشود اما تعداد زیادی از این سلولها طی دو سهماهه نخست پس از تولد پسران و در مردان بالغ وجود دارد و لذا در این دو دوره مقدار زیادی تستوسترون از بیضهها ترشح میشود. به علاوه اگر سلولهای میان بافتی لیدیگ دچار تومور شوند مقدار زیادی تستوسترون ترشح میکنند. و بالاخره در صورت تخریب اپیتلیوم زایای بیضهها بر اثر درمان با اشعهٔ X یا حرارت بیش از حد، سلولهای لیدیگ که کمتر آسیب میبینند غالباً به تولید تستوسترون ادامه میدهند.

سایر جاهای بدن

اصطلاح آندروژن به معنای هرگونه هورمون استروییدی اعم از تستوسترون است که اثرات مردساز دارد؛ آندروژنها شامل هورمونهای جنسی مردانهای که در هر نقطه دیگر از بدن جز بیضهها تولید میشوند نیز هستند. مثلاً غدد فوق کلیه حداقل ۵ آندروژن ترشح میکنند گرچه در حالت طبیعی کل فعالیت مردساز تمام این هورمونها به حدی کم است (کمتر از ۵ درصد از کل در مردان بالغ) که حتی در زنان هم جز رویش موهای پوبس و زیر بغل، باعث صفات چشمگیر مردانه نمیشود اما زمانی که تومور فوق کلیه یا سلولهای آندروژن ساز فوق کلیه به وجود آید، مقدار هورمونهای آندروژنی ممکن است به حدی زیاد شود که باعث پیدایش تمام صفات ثانویه جنسی مردانه حتی در زنان گردد. به ندرت ممکن است سلولهای باقیمانده رویانی در تخمدان زنان به توموری تبدیل شوند که آندروژن بیش از حد ترشح نماید. یکی از این تومورها آرنوبلاستوم(arrhenoblastoma) است. تخمدان طبیعی هم مقداری جزئی از آندروژنها میسازد ولی آنها معمولاً بی اهمیت هستند

متابولیسم تستوسترون
حدود ۹۷ درصد از تستوسترون پس از ترشح از بیضهها یا به سستی به آلبومین پلاسما متصل میشود یا به طور محکم تر به نوعی بتاگلوبین موسوم به گلبولین متصل شونده به هورمون جنسی اتصال مییابد و بدین اشکال حدود ۳۰ دقیقه تا چند ساعت در خون گردش میکند. تا آن زمان تستوسترون یا به بافتها منتقل شده یا به محصولاتی غیر فعال تجزیه میگردد. بخش زیادی از تستوسترونی که در بافتها مستقر میشود در سلولها به دی هیدروتستوسترون تبدیل میشود به ویژه در اعضای خاص هدف مانند غدهٔ پروستات بالغین و دستگاه تناسلی خارجی جنین پسر. برخی از اثرات تستوسترون به این تبدیل وابستهاند درحالیکه برخی دیگر چنین نیستند.

تجزیه و دفع تستوسترون
تستوسترونی که در بافتها مستقر نشده به سرعت و عمدتاً در کبد به آندروسترون و دهیدرواپی آندروسترون(DHEA) تبدیل میشود و همزمان در کبد با کنژوگاسیون به صورت گلوکورونید یا سولفات (بیشتر گلوکورونید) در میآید. اینها یا از طریق صفرای کبدی به درون روده دفع میشوند یا از طریق کلیهها وارد ادرار میگردند.

3.jpg

عملکرد
تستوسترون مهمترین هورمون مردانه و بسیار موثر در رشد وتکامل اندامهای جنسی و بروز صفات ثانویه جنسی مانند رویش موی صورت، بم شدن صدا، ریزش موی مدل مردانه و خواص آنابولیک مانند رشد عضلات و توده استخوانی میباشد. این هورمون باعث جهش رشد در نوجوانان و توقف رشد قدی با بستن صفحات رشد در دو انتهای استخوانها میشود. تستوسترون باعث ساخته شدن بافتها میگردد. محل اصلی ساخت و ترشح این هورمون در بدن مردها بیضه است هر چند که مقدار کمی در غده فوق کلیوی هم تولید میشود لذا برداشتن بیضهها (خواجه شدن) موجب کاهش صفات ثانویه جنسی میشود. در زنان این هورمون در تخمدان و غده فوق کلیوی سنتز میشود.

به طور کلی تستوسترون مسئول ایجاد صفات متمایز بدن مردانه است. حتی در طول زندگی جنینی هم گنادوتروپین جفتی(chorionic gonadotropin)، بیضهها را وادار به ترشح مقادیر متوسطی از تستوسترون میکند و تستوسترون در تمام دورهٔ تکامل جنینی و حداقل ۱۰ هفته پس از تولد ترشح میشود؛ از آن پس در دوران کودکی تقریباً هیچ مقدار تستوسترون تولید نمیشود. اما در حدود سنین ۱۰ تا ۱۳ سالگی که شروع بلوغ است، ترشح تستوسترون تحت تاثیر هورمونهای گنادوتروپیک هیپوفیز قدامی به سرعت افزایش مییابد و این ترشح زیاد در بیشتر بقیهٔ طول عمر ادامه مییابد ولی پس از ۵۰ سالگی به سرعت کاهش مییابد و تا ۸۰ سالگی به ۲۰ تا ۵۰ درصد حداکثر ترشح آن میرسد.

بیضههای جنین پسر در حدود هفتمین هفته از زندگی رویانی شروع به آزادسازی تستوسترون میکنند. درواقع یکی از تفاوتهای عمدهٔ عملی میان کروموزومهای جنسی زنانه و مردانه این است که کروموزوم مردانه ژن SRY (ژن ناحیهٔ تعیین جنسیت Y) دارد که حامل رمز پروتئین فاکتور تعیین بیضه (یا پروتئین SRY) میباشد. پروتئین SRY آبشاری از فعال سازیهای ژنی را آغاز میکند که ستیغ تناسلی(genital ridge) در حال تشکیل را به سلولهای مترشحهٔ تستوسترون متمایز میکنند و نهایتاً بیضه را میسازند درحالیکه کروموزوم زنانه باعث تمایز ستیغ به سلولهای مترشحهٔ استروژنها میشود.

فیزیولوژی
هورمون آزادکننده گنادوتروپینها GnRH به صورت طبیعی در بدن از نورونهای هیپوتالاموس ترشح میشود. این هورمون باعث آزاد شدن هورمون محرکه فولیکولی (FSH) و هورمون لوتئینه کننده (LH) از غده هیپوفیز میشود که این هورمونها با تاثیر بر سلولهای بیضه سطح خونی تستسترون را تنظیم میکنند. آنزیم ۵- آلفاـ ردوکتاز در بافتها باعث تبدیل تستوسترون به دی هیدروتستوسترون (DHT) که متابولیت فعالتری است میشود.

علل کاهش تستوسترون
عوامل مختلفی باعث کاهش تستوسترون در مردان میشود که یکی از شایع ترین علل آن، افزایش سن است. از علل دیگر میتوان به این موارد اشاره کرد: سیگار، الکل، برخی داروها، رادیوتراپی، گرما و استفاده از حمام و سونای داغ، نهانی بیضهها، دیابت، بیماری مادرزادی کالمن، جراحی و برداشت بافت بیضه، تومورهای بیضه، تومورهای کبد، واریکوسل و تومورهای هیپوفیز.

علایم کاهش تستوسترون
اُفتروابط جنسی از شایع ترین علایم ناشی از کاهش تستوسترون است. علایم دیگر شامل افسردگی، تغییر در توان شناسایی افراد، کاهش انرژی، کاهش میل جنسی، کاهش تحرک، پرخاشگری، عدم تمرکز، درد عضلانی، گر گرفتگی و بی خوابی بعد از غذا خوردن میباشد.

تشخیص کاهش تستوسترون
در معاینه بدنی، معمولاً کاهش حجم بیضهها، کاهش موهای بدن، کاهش حجم عضلات و پوکی استخوان را میتوان دید. تشخیص معمولاً از راه اندازهگیری تستوسترون و LE نمونه خون ۸ صبح است. البته در موارد مشکوک میتوان هورمونهای تیروئید، ملاتونین،DHEA و فاکتور شبه انسولین را نیز اندازهگیری کرد.